1950 – Αργεντινή
1954 – ΗΠΑ
1959 – Βραζιλία
1963 – Βραζιλία
Η κατάσταση αυτή άλλαξε στα μέσα της δεκαετίας του '60, με την εμφάνιση των δύο μεγάλων ευρωπαϊκών ομάδων που θα κυριαρχούσαν, μέχρι τη διάλυση των χωρών τους κάποιες δεκαετίες αργότερα. Μιλάμε φυσικά για τις Γιουγκοσλαβία και Σοβιετική Ένωση. Από τη μία οι Γιούγκοι, με προπονητή τον "Πατριάρχη" Άτσα Νίκολιτς και μεγάλους σταρ τον αδικοχαμένο Ραντιβόι Κόρατς και λίγο αργότερα τον Κρέζιμιρ Τσόσιτς και από την άλλη βεβαίως η καλοκουρδισμένη μηχανή των Σοβιετικών του Αλεξάντερ Γκομέλσκι με αιχμή του δόρατος τον Σεργκέι Μπέλοφ. Ως αποτέλεσμα λοιπόν τα επόμενα τρία Μουντομπάσκετ ήρθαν σε (ανατολικο-) ευρωπαϊκά χέρια:
1967 – Σοβιετική Ένωση
1970 – Γιουγκοσλαβία
1974 – Σοβιετική Ένωση
Σοβιετικής Ένωσης τις δεκαετίες 60 και 70
Να σημειωθεί φυσικά ότι όπως είναι γνωστό όλο αυτό το διάστημα οι ΗΠΑ εκπροσωπούνταν σε όλες τις διεθνείς διοργανώσεις αποκλειστικά από παίκτες από κολέγια (και μερικές φορές ούτε καν τους καλύτερους) και όχι από το επαγγελματικό ΝΒΑ.
Εμείς λοιπόν αρχίζουμε την αναλυτική μας ανασκόπηση στα προηγούμενα Παγκόσμια πρωταθλήματα από αυτό του 1978, που διοργανώθηκε στις Φιλιππίνες. Συμμετείχαν 14 ομάδες και η τελική φάση περιελάμβανε έναν όμιλο 8 ομάδων (ΗΠΑ, Καναδάς, Σοβιετική Ένωση, Γιουγκοσλαβία, Ιταλία, Βραζιλία, Αυστραλία, Φιλιππίνες) με όλους να παίζουν με όλους και τις δύο πρώτες να προκρίνονται στον τελικό. Αυτές ήταν όπως ήταν αναμενόμενο οι Γιουγκοσλαβία και Σοβιετική Ένωση, με την Βραζιλία να κατακτά το χάλκινο μετάλλιο. Στον τελικό λοιπόν αναμετρήθηκαν οι δύο αυτές μυθικές ομάδες της εποχής, με τους Γιουγκοσλάβους τελικά νικητές στην παράταση με 82-81. Ενδεικτικά αναφέρουμε κάποια ονόματα, άγνωστα ίσως στους νεότερους: Τσόσιτς, Νταλιπάγκιτς, Κιτσάνοβιτς (που αναδείχθηκαν και στην καλύτερη πεντάδα της διοργάνωσης με τον Νταλιπάγκιτς MVP), Σλάβνιτς, Ντελίμπασιτς κλπ με τον Νίκολιτς στον παγκο, εναντίον της «αρκούδας» του Γκομέλσκι με τους Τκατσένκο (ο τέταρτος της καλύτερης πεντάδας του τουρνουά, με πέμπτο τον 20χρονο τότε, θρύλο αργότερα, Βραζιλιάνο Όσκαρ Σμιντ), Μπέλοφ, Ερέμιν, Μίσκιν κλπ. Στο παρακάτω βίντεο μπορείτε να δείτε την παράταση του ματς. Άλλες εποχές, άλλο μπάσκετ...
Τέσσερα χρόνια μετά, το 1982 η διοργάνωση μεταφέρεται στην Κολομβία (!), με το ίδιο σύστημα διεξαγωγής. Αυτήν την φορά όμως οι ΗΠΑ κατεβάζουν μία πιο αξιόλογη ομάδα (φυσικά ακόμα με κολεγιόπαιδα), με ηγέτη τον Ντοκ Ρίβερς (που αναδείχθηκε και MVP της διοργάνωσης) και δίπλα του μετέπειτα ΝΒΑερς όπως τους Μίτσελ Ουίγκινς, Αντουάν Καρρ κλπ. Ως αποτέλεσμα αυτού, οι Γιουγκοσλάβοι μένουν αυτή τη φορά στην τρίτη θέση του τελικού ομίλου και αρκούνται στο χάλκινο μετάλλιο (κερδίζοντας στον μικρό τελικό την Ισπανία). Στον μεγάλο τελικό αναμετρώνται ΗΠΑ και Σοβιετική Ένωση. Οι Σοβιετικοί είχαν και αυτοί ανανεώσει την ομάδα τους σε σχέση με το 1978, με πιο γνωστά στους νεότερους ονόματα (πχ Βάλτερς, ή ένα αμούστακο 18χρονο παιδάκι στην άκρη του πάγκου ονόματι Άρβιντας Σαμπόνις), τα πρώτα βιολιά όμως παρέμεναν οι «παλιοί» Τσατσένκο και Μίσκιν, που αναδείχθηκαν τελικά και στην πρώτη πεντάδα του τουρνουά, μαζί με τον Ρίβερς, τον Κιτσάνοβιτς και τον Ισπανό Σαν Επιφάνιο. Όσο για το ματς, ήταν και πάλι συγκλονιστικό, με τους Σοβιετικούς να επικρατούν τελικά των μεγάλων τους (και όχι μόνο αθλητικά) αντιπάλων με 95-94. Για τους λάτρεις, το ματς προσφέρεται και ολόκληρο εδώ:
To 1986 η διοργάνωση έρχεται στην Ευρώπη και την Ισπανία με ένα σύστημα διεξαγωγής βγαλμένο από τον 21ο αιώνα. 24 (!) ομάδες, δύο φάσεις ομίλων και νοκ άουτ παιχνίδια στη συνέχεια. Στους ημιτελικούς φτάνουν τα ζευγάρια ΗΠΑ-Βραζιλία και Σοβιετική Ένωση-Γιουγκοσλαβία. Στον πρώτο ημιτελικό οι Αμερικανοί κερδίζουν αρκετά εύκολα, οδηγούμενοι από τον μεγάλο Ντέιβιντ Ρόμπινσον και στο πλευρό του πολλούς ακόμα μετέπειτα σπουδαίους ΝΒΑερς, όπως τους Κέννυ και Τσαρλς Σμιθ, Μάγκσι Μπογκς, Σον Έλλιοτ, Μπράιαν Σο κλπ. Ο δεύτερος ημιτελικός αντίθετα είναι ιστορικός. Τόσο για τα ρόστερ των ομάδων (Σαμπόνις, Τιχονένκο, Βάλτερς, Χομίτσιους, Κουρτινάιτις, Βολκόφ, Ταρακάνοφ κλπ εναντίον Ντράζεν και Αλεξάντερ Πέτροβιτς, Νταλιπάγκιτς, Βράνκοβιτς, Ραντοβάνοβιτς, Ντίβατς, Τσβετιτσιάνιν κλπ.) όσο κυρίως για την απίστευτη ανατροπή που συνέβη στο τέλος της κανονικής διάρκειας, η οποία παραμένει ανεπανάληπτη έως και σήμερα. Παρακάτω ολόκληρο το ματς και σε ελληνική περιγραφή
:Στον τελικό λοιπόν αναμετρώνται ξανά Αμερικανοί και Σοβιετικοί, με την τιτανομαχία Ρόμπινσον-Σαμπόνις να αποτελεί σημείο αναφοράς στην ιστορία της διοργάνωσης. Νικητές αυτή τη φορά οι Αμερικανοί με 87-85, με την διαφορά όμως σχεδόν σε όλο το ματς να είναι μεγαλύτερη. MVP της διοργάνωσης πάντως αναδείχθηκε ένας παίκτης που δεν έφτασε καν στον τελικό και δεν ήταν άλλος από τον μυθικό Ντράζεν Πέτροβιτς, ενώ την καλύτερη πεντάδα συμπλήρωσαν οι Ρόμπινσον, Σαμπόνις, Τιχονένκο και Όσκαρ Σμιντ. Πρώτος σκόρερ βέβαια δεν ήταν άλλος από τον Νίκο Γκάλη, στην πρώτη παρουσία της Ελλάδας σε τελική φάση Μουντομπάσκετ, για τα οποία όμως θα μιλήσουμε πιο αναλυτικά στο ειδικό ιστορικό αφιέρωμα της Εθνικής μας.
Το 1990 η διοργάνωση επιστρέφει στη Λατινική Αμερική και την Αργεντινή. Οι ομάδες πέφτουν πάλι σε 16, το διπλό όμως σύστημα ομίλων παραμένει. Η τετράδα αποτελείται και πάλι από τις τρεις συνήθεις ύποπτες (ΗΠΑ, ΕΣΣΔ, Γιουγκοσλαβία), συμπληρώνεται όμως αυτήν την φορά από τη μεγάλη έκπληξη που ακούει στο όνομα Πουέρτο Ρίκο. Στους ημιτελικούς οι συμπαθείς Πορτορικανοί αποκλείονται εύκολα από τους Σοβιετικούς, ενώ στο άλλο ζευγάρι οι μέτριοι αυτή τη φορά Αμερικανοί (μόνο με τους Κέννυ Άντερσον και Αλόνζο Μούρνινγκ να ξεχωρίζουν) αποκλείονται από τους Γιουγκοσλάβους και αρκούνται στο χάλκινο μετάλλιο. Αυτή η αποτυχία βέβαια έγινε η αφορμή να δούμε δύο χρόνια μετά την Dream Team... Στον τελικό, οι Γιουγκοσλάβοι δεν έχουν αντίπαλο απέναντι στους Σοβιετικούς, οι οποίοι για αυτό το τουρνουά δεν είχαν στην διάθεσή τους τον τραυματία Σαμπόνις. Αντίθετα, το ρόστερ των Γιουγκοσλάβων προκαλεί ίλιγγο. Ντράζεν, Κούκοτς (οι δύο τους στην κορυφαία πεντάδα της διοργάνωσης μαζί με τους Άντερσον, Όσκαρ Σμιντ και τον Πορτορικανό Λόπεζ), Ντίβατς, Πάσπαλι, Σάβιτς, Ζντοβντς, Περάσοβιτς, Κόμαζετς, Ομπράντοβιτς και στον πάγκο ο Ίβκοβιτς. Ο τελικός λοιπόν, όπως μάλλον και ολόκληρη η διοργάνωση ήταν τυπική διαδικασία, για ίσως την καλύτερη ευρωπαϊκή ομάδα που πάτησε ποτέ παρκέ.
1994 και η διοργάνωση μεταφέρεται στον Καναδά. Μία διοργάνωση κάπως περίεργη, αφού απουσιάζουν τόσο η Σερβία-Μαυροβούνιο (η κυριότερη συνέχεια δηλαδή της ενωμένης Γιουγκοσλαβίας) λόγω του εμπάργκο, όσο και η μεγάλη Λιθουανία των Σαμπόνις, Μαρτσιουλιόνις. Ως αντιστάθμισμα αυτών όμως, οι απανταχού φίλαθλοι της πορτοκαλί θεάς είχαν την τύχη να δουν τη δεύτερη έκδοση (και πρώτη για Παγκόσμιο πρωτάθλημα) της Dream Team. Έλειπαν οι θρύλοι του 1992, αλλά και πάλι τα ονόματα προκαλούν ίλιγγο σε σχέση με τον υπόλοιπο μπασκετικό κόσμο της εποχής: Σακίλ (ΜVP του τουρνουά), Κεμπ, Ρέτζι Μίλλερ (επίσης στην καλύτερη πεντάδα οι δυο τους), Ντομινίκ, Μούρνινγκ, Κέβιν Τζόνσον, Πράις, Ντούμαρς κλπ. Η πορεία λοιπόν των ΗΠΑ προς το χρυσό είναι κάτι παραπάνω από περίπατος, με μέσο όρο διαφοράς τους 36 πόντους και μοναδικό ματς στο οποίο έμειναν κάτω από τους 100 τον ημιτελικό απέναντι στην Εθνική μας! Το αργυρό μετάλλιο καταλήγει ίσως ανέλπιστα στη Ρωσία, οδηγούμενη από τον Σεργκέι Μπαζάρεβιτς, που νίκησε στον ημιτελικό το φαβορί Κροατία (των Ράτζα, Κόμαζετς, Κούκοτς, Βράνκοβιτς) με 66-64, στον τελικό όμως δεν είχε φυσικά καμία τύχη.
Το 1998 η διοργάνωση θα διεξαχθεί για πρώτη και τελευταία μέχρι σήμερα φορά στη χώρα μας. Θα είναι όμως δυστυχώς μία διοργάνωση χωρίς την αίγλη που θα μπορούσε να έχει, εξαιτίας του lock out στο ΝΒΑ που οδήγησε στην εμφάνιση μίας ομάδας των ΗΠΑ με παίκτες από κολέγια και ευρωπαϊκά πρωταθλήματα, χωρίς δηλαδή τους σταρ του ΝΒΑ όπως τέσσερα χρόνια νωρίτερα. Η συγκεκριμένη ομάδα, λοιπόν, κάθε άλλο παρά ανίκητη ήταν, κάτι που αποδείχθηκε και στην πρώτη φάση με μία ήττα από τη Λιθουανία, αλλά πολύ πιο σημαντικά στον ημιτελικό με την ήττα 66-64 από τη Ρωσία.
Στον δεύτερο ημιτελικό, το μεγάλο φαβορί Σερβία-Μαυροβούνιο έκαμψε την αντίσταση της δικής μας Εθνικής στην παράταση με 78-73. Ο μεγάλος τελικός ήταν ένα ακόμη πολύ κλειστό ματς, χαρακτηριστικό του ευρωπαϊκού μπάσκετ της δεκαετίας του ‘90: τελικό αποτέλεσμα 64-62 υπέρ των Σέρβων, οι οποίοι δικαιωματικά απέκτησαν τον τίτλο του συνεχιστή της μεγάλης ενωμένης Γιουγκοσλαβίας. MVP του τουρνουά ο Ντέγιαν Μποντίρογκα, ενώ στην καλύτερη πεντάδα τον συνόδευσαν οι Καράσεφ, Ερέρος (πρώτος σκόρερ του τουρνουά), Φούτσκα και Ρέμπρατσα.
To 2002 η διοργάνωση θα γίνει για πρώτη φορά σε αμερικανικό έδαφος, στην Ινδιανάπολη, με τους διοργανωτές να παρουσιάζονται φυσικά ως φαβορί, με μία ομάδα πάντως χωρίς κάποιον από τους τρεις-τέσσερις πραγματικούς υπερ-αστέρες του ΝΒΑ της εποχής. Τίποτα πάντως δεν προμήνυε αυτό που θα γινόταν την τελευταία αγωνιστική της δεύτερης φάσης: μία - ακόμη άγνωστη στο πολύ ευρύ κοινό - Αργεντινή του Μανού Τζινόμπιλι κάνει το τέλειο παιχνίδι και υποχρεώνει τις ΗΠΑ στην πρώτη τους ήττα στην ιστορία τους με παρόντες παίκτες από το ΝΒΑ. Δύο μέρες μετά, το κάζο για τους Αμερικανούς θα ολοκληρωθεί με τον αποκλεισμό τους στον προημιτελικό από τους Σέρβους των Ντίβατς, Στογιάκοβιτς, Μποντίρογκα κλπ.
Στα ημιτελικά, οι Σέρβοι θα κερδίσουν την μεγάλη έκπληξη της Νέας Ζηλανδίας παρόλο που στο ημίχρονο ήταν πίσω με διψήφια διαφορά, ενώ στο άλλο ζευγάρι οι Αργεντίνοι θα αποκλείσουν την Γερμανία του νέου αστέρα του παγκόσμιου μπάσκετ Ντιρκ Νοβίτσκι. Ο τελικός θα είναι δραματικός και δυστυχώς θα μείνει στην ιστορία για ένα αμφισβητούμενο σφύριγμα του Νίκου Πιτσίλκα στο τέλος της κανονικής διάρκειας, το οποίο πιθανότατα στέρησε τον θρίαμβο από την Αργεντινή. Στην παράταση, οι Σέρβοι διατήρησαν τον τίτλο τους επικρατώντας με 84-77. MVP του τουρνουά αναδείχθηκε ο Ντιρκ Νοβίτσκι, ενώ στην καλύτερη πεντάδα τον ακολούθησαν οι Τζινόμπιλι, Στογιάκοβιτς, Πέρο Κάμερον και Μινγκ Γιάο.
Το 2006 η διοργάνωση φιλοξενείται στην Ιαπωνία και χαρακτηριστικό της είναι η εμφάνιση μετά από αρκετές διοργανώσεις μίας ομάδας των ΗΠΑ με συγκεκριμένο πρόγραμμα, με τον θρυλικό Μάικ Σιζέφσκι στον πάγκο και τους σπουδαιότερους σταρ της νέας γενιάς του ΝΒΑ στο παρκέ: Λεμπρόν Τζέιμς, Ντουέιν Γουέιντ, Καρμέλο Άντονι, Κρις Πολ κλπ. Όπως αναμενόταν, θα φτάσει πολύ εύκολα ως τον ημιτελικό, όπου θα βρεθεί αντιμέτωπη με τη δική μας Εθνική, ήδη πρωταθλήτρια Ευρώπης, με τον Παναγιώτη Γιαννάκη στον πάγκο και την τριάδα των γκαρντ Παπαλουκά, Διαμαντίδη, Σπανούλη να ξεχωρίζει στο παρκέ. Να γράψουμε περισσότερα για το συγκεκριμένο ματς είναι περιττό, είναι ένα ματς που έχει εντυπωθεί στις μνήμες όλων μας...
Στον άλλον ημιτελικό η Ισπανία θα κερδίσει με 75-74 την εξίσου σπουδαία Αργεντινή, χάνοντας όμως με τραυματισμό τον μεγάλο της αστέρα, Πάου Γκασόλ. Στον τελικό όμως απέναντι στην Ελλάδα, θα είναι η μοναδική ομάδα που θα κατέβει να αγωνιστεί. Τελικό σκορ 70-47, με μία πολύ μεγάλη ομάδα να γεννιέται για το παγκόσμιο μπάσκετ της επόμενης δεκαετίας. MVP του τουρνουά ο (απών στον τελικό) Πάου Γκασόλ, ενώ στην καλύτερη πεντάδα τον ακολούθησαν οι Γκαρμπαχόσα, Άντονι, Τζινόμπιλι και Θοδωρής Παπαλουκάς.
Τέσσερα χρόνια μετά, το 2010, η διοργάνωση θα φιλοξενηθεί στην Τουρκία. Οι ΗΠΑ εμφανίζονται αρκετά ανανεωμένες, πάντα όμως υπό την καθοδήγηση του Σιζέφσκι, με τον οποίο είχαν επιστρέψει στην κορυφή του κόσμου στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2008 μετά από απανωτές αποτυχίες. Στο παρκέ κυριαρχεί αυτή τη φορά η παρουσία του Κέβιν Ντουράντ, ενώ αξιοσημείωτη είναι και η απουσία καθαρών ψηλών στην ομάδα, μία "μόδα" που κυριαρχεί στο ΝΒΑ μέχρι και σήμερα. Η πορεία τους προς τον τελικό ήταν αρκετά βατή: εύκολες νίκες με Ρωσία στον προημιτελικό και Λιθουανία στον ημιτελικό, χωρίς να προκαλούν τρόμο αλλά σίγουρα επιβεβαιώνοντας το επίπεδό τους. Από την άλλη, το αντίπαλο δέος της Ισπανίας είχε σκοντάψει στα προημιτελικά στη νεανική Σερβία των Ντούσαν Ίβκοβιτς και Μίλος Τεόντοσιτς, σε ένα δύσβατο “μονοπάτι" που περιελάμβανε επίσης ομάδες όπως η Ελλάδα και η Τουρκία. Ο ημιτελικός μεταξύ Σερβίας και διοργανώτριας Τουρκίας θα είναι δραματικός: στο τελευταίο δευτερόλεπτο ενός πραγματικού ντέρμπι ο Κερέμ Τουντσερί θα φτάσει στο καλάθι (αφού πρώτα έχει πατήσει την πλάγια γραμμή) δίνοντας την πρόκριση στους διοργανωτές Τούρκους.
Ο τελικός όμως θα είναι από τους πιο άνοστους της ιστορίας: οι Αμερικανοί είναι σαφώς ανώτεροι και, χωρίς να εντυπωσιάσουν, θα φτάσουν σε ένα πολύ εύκολο χρυσό μετάλλιο με 81-64. MVP του τουρνουά ο Κέβιν Ντουράντ (και ο μόνος παίκτης των πρωταθλητών με διψήφιο μέσο όρο πόντων!), ενώ την καλύτερη πεντάδα κλείνουν οι Τεόντοσιτς, Τούρκογλου, Κλέιζα και Σκόλα.
Τέλος, το 2014 είναι η σειρά της Ισπανίας να φιλοξενήσει το Μουντομπάσκετ, το τελευταίο με αυτήν την ονομασία και μορφή. Οι γηπεδούχοι είναι σαφέστατα από τα φαβορί, όμως θα βρουν απέναντί τους στον προημιτελικό της εξίσου σπουδαία Γαλλία (πρωταθλήτρια Ευρώπης το 2013) στην οποία θα υποταχθούν με 65-52. Στον ημιτελικό όμως, είναι η Σερβία του Μίλος Τεόντοσιτς που θα χαμογελάσει: 90-85 το τελικό σκορ, με τους Γάλλους να αρκούνται στο χάλκινο μετάλλιο επικρατώντας στον μικρό τελικό της Λιθουανίας. Η ομάδα όμως που θα είναι ένα επίπεδο (ή και περισσότερα) πάνω από όλους είναι οι ΗΠΑ. Εκ νέου ανανεωμένη, με παίκτες όπως οι Κάιρι Ίρβινγκ, Στεφ Κάρι, Τζέιμς Χάρντεν και Άντονι Ντέιβις θα θυμίσει άλλες εποχές με τις διαφορές και τα σκορ με τα οποία έφτασε στο χρυσό μετάλλιο: +43 στον προημιτελικό με τη Σλοβενία, +28 στον ημιτελικό με τη Λιθουανία, +37 στον τελικό με την Σερβία, με τους 129 πόντους που σημείωσε εκεί να είναι ένα ρεκόρ που δύσκολα θα επαναληφθεί.
Πλέον, βρισκόμαστε στη νέα εποχή της διοργάνωσης. Οι ομάδες έχουν αυξηθεί εκ νέου (σε 32), η ονομασία είναι πλέον "Παγκόσμιο κύπελλο", ενώ η πρόκριση μέσω των επιμέρους ηπειρωτικών πρωταθλημάτων έχει αντικατασταθεί από τη γνωστή σε όλους μας διαδικασία των "παραθύρων". Πρεμιέρα για αυτό το κόνσεπτ σε λίγες μέρες στην Κίνα, με την ευχή όλων μας η διοργάνωση να αναβαθμιστεί ακόμα περισσότερο, φέρνοντας στα παρκέ μαζεμένους όλους τους καλύτερους παίκτες και ομάδες του κόσμου.
